Systemische manier van kijken: wat als het probleem niet zit waar je denkt dat het zit?

Blijf je tegen dezelfde patronen aanlopen, ondanks alle inzichten die je ondertussen hebt verzameld? Soms ligt de oplossing niet in nog harder nadenken, maar in anders kijken naar het grotere geheel waarvan je deel uitmaakt. In deze blog ontdek je wat (familie)opstellingen zijn en hoe ze verborgen dynamieken zichtbaar kunnen maken.

Misschien heb je de term familieopstelling al eens horen vallen. Misschien maakte iemand uit je omgeving er al kennis mee. Of misschien klinkt het voor jou nog wat vaag, zweverig of onbekend.

Dat begrijp ik.

Want wanneer mensen voor het eerst over familieopstellingen horen, denken ze vaak dat het alleen over familie gaat. Of dat er iets "magisch" gebeurt.

In werkelijkheid is een opstelling een manier om zichtbaar te maken wat vaak onzichtbaar blijft. En precies daarom kan het zoveel inzichten geven. Dit is op een systemische manier naar het geheel kijken.

Wat is een familieopstelling?

Een familieopstelling is een systemische werkvorm.

Dat betekent dat we niet alleen kijken naar jou als individu, maar ook naar het grotere geheel waarvan jij deel uitmaakt. Niemand leeft immers op zichzelf.

We maken allemaal deel uit van verschillende systemen:

• onze familie

• onze relatie

• ons gezin

• onze vriendenkring

• onze werkcontext

• ons bedrijf

Binnen die systemen ontstaan patronen, rollen, verwachtingen en dynamieken. Vaak zijn we ons daar trouwens niet bewust van. Toch hebben ze invloed op hoe we denken, voelen en handelen.

Wanneer kan een opstelling helpend zijn?

Mensen komen zelden naar een opstelling met de vraag: "Ik wil graag een familieopstelling."

Ze komen meestal met een vraag zoals:

• Waarom blijf ik pleasen?

• Waarom kan ik geen grenzen stellen?

• Waarom neem ik altijd zoveel verantwoordelijkheid op?

• Waarom blijf ik twijfelen aan mezelf?

• Waarom loop ik steeds tegen hetzelfde aan op het werk?

• Waarom lukt het mij niet om los te laten?

• Waarom blijf ik vastzitten in dit patroon?

Vaak hebben ze er al veel over nagedacht. En toch verandert er weinig.

Dat is precies waar een opstelling een andere ingang kan bieden.

Soms zit het probleem niet waar je denkt

Veel mensen proberen problemen op te lossen met hun hoofd. Logisch.

Maar sommige patronen laten zich niet volledig begrijpen door er alleen over na te denken.

Stel dat je voortdurend verantwoordelijkheid opneemt voor anderen. Dan kan je jezelf wel honderd keer vertellen dat je minder moet dragen. Maar zolang je niet begrijpt wat er onder dat patroon zit, blijf je vaak hetzelfde doen.

Een opstelling helpt om dat zichtbaar te maken. Niet door te analyseren. Wel door te kijken naar het geheel.

Een voorbeeld

Stel dat iemand komt met de vraag: "Waarom kan ik zo moeilijk nee zeggen?"

Met het hoofd weet die persoon perfect dat grenzen stellen belangrijk is. Toch lukt het niet.

Tijdens een opstelling wordt zichtbaar dat die persoon zich voortdurend verantwoordelijk voelt voor het welzijn van anderen. Waarom? Omdat dit patroon ooit veiligheid gaf.

Plots ontstaat begrip. Geen oordeel. Geen schuld. Maar inzicht. En precies DAAR begint vaak verandering.

Verschillende vormen van opstellingen

Wanneer mensen aan familieopstellingen denken, denken ze vaak aan een groep met representanten. Dat kan inderdaad.

Maar dat is lang niet de enige mogelijkheid. Hieronder geef ik een korte opsomming, maar er zijn daarnaast nog tal van mogelijkheden.

Opstelling met representanten

Bij een groepsopstelling worden mensen uit de groep gevraagd om personen, gevoelens of elementen uit jouw vraag te vertegenwoordigen.

Dat levert vaak verrassende inzichten op.

Opstelling met poppetjes

Bij een individuele sessie werk ik vaak met poppetjes.

Deze vertegenwoordigen bijvoorbeeld:

• jezelf

• je partner

• je ouders

• je leidinggevende

• een collega

• een gevoel

• een verlangen

• een obstakel

Door de situatie letterlijk voor je te zien ontstaan vaak inzichten die je daarvoor niet had.

Opstelling in the mind

Niet elke opstelling heeft materialen nodig. Soms werken we volledig via verbeelding.

Je wordt uitgenodigd om innerlijk verschillende elementen van jouw vraag een plaats te geven.

Ook dat kan verrassend veel informatie geven. Want ons onderbewuste weet vaak meer dan we denken.

Opstelling met paarden - mijn verhaal

Tijdens onze jaaropleiding “Familieopstellingen” bij Joyce Smeets, zijn we ook een dag naar Eveline van de Minnebrug geweest. Een opstellingendag met paard en mens.

Zelf heb ik toen ook een opstelling gehad. Hoe bijzonder!

Tussen de paarden ontvouwde zich een verhaal dat niet in woorden begon, maar in beweging.

In de wei stonden representanten voor mijn moeder, het lot van mijn moeder, mijn vader, het lot van mijn vader en iemand die mij vertegenwoordigde. Ik was nieuwsgierig. Niet zozeer naar een antwoord op een vraag, maar naar wat de paarden zouden doen wanneer het systeem zichtbaar werd.

Al vroeg in de opstelling gingen enkele paarden schuin tussen mijn ouders en mij staan. Alsof ze iets wilden tonen. Alsof ze een plek innamen die betekenis droeg, nog voor iemand woorden gaf aan wat er zichtbaar was.

Wat me diep raakte, was het lot van mijn vader. De representant voelde zoveel pijn dat ze zich op de grond wilde werpen en heen en weer rollen. Op dat moment ging een paard vlak voor haar voeten staan en liggen om over de grond te rollen. Het was alsof het paard de pijn erkende. Alsof het zei: ik zie wat hier gedragen wordt.

Later gebeurde er nog iets opvallends. Een ander paard ging naar mijn vader. Het leek hem letterlijk terug op zijn plek te zetten. Alsof het duidelijk maakte dat oordelen over situaties of mensen niet de weg was. Alsof het paard een grens aangaf die woorden niet hoefden uit te spreken.

Nadien werd ik zelf in de opstelling gezet. De persoon die mij eerst representeerde, werd mijn kleine ik. In eerste instantie schonk ik daar weinig aandacht aan. Misschien uit gewoonte. Misschien omdat ik zo gewend ben om vooruit te kijken, te zorgen, te begrijpen en verder te gaan. Maar al snel voelde ik dat er iets ontbrak. Mijn aandacht werd steeds opnieuw naar mijn kleine ik getrokken.

Naar dat deel van mij dat al die jaren heeft gevoeld, gedragen, gehoopt, verlangd en geprobeerd heeft haar weg te vinden. Dat deel wilde niet langer genegeerd worden.

Daar, in de aanwezigheid van de paarden, werden helende zinnen uitgesproken. Geen grote oplossingen. Geen ingewikkelde verklaringen. Wel woorden die iets in beweging brachten. Woorden die erkenning gaven. Woorden die verbinding brachten.

Wat me die dag vooral bijblijft, is dat heling niet altijd ontstaat door harder te zoeken naar antwoorden. Soms ontstaat ze door stil te staan bij wat al die tijd op ons heeft gewacht. Door te kijken naar dat deel van onszelf dat we onderweg misschien zijn kwijtgeraakt. Of misschien nooit echt kwijt waren, maar simpelweg te weinig hebben aangekeken.

Tussen de paarden, mijn ouders, hun lot en mijn kleine ik werd ik herinnerd aan iets eenvoudigs: ook dat kleine deel van mij hoort erbij. En misschien begint heling precies daar.

Wat een opstelling niet is

Er bestaan heel wat misverstanden over opstellingen.

Een opstelling is geen voorspelling van de toekomst.

Het is geen waarzeggerij.

Het is geen zoektocht naar schuldigen.

En het is ook geen magische oplossing.

Een opstelling biedt inzichten.

Wat je vervolgens met die inzichten doet, blijft jouw keuze.

Waarom ik zo graag met opstellingen werk

Wat mij telkens opnieuw raakt, is hoe snel mensen bij de essentie komen. Waar gesprekken soms blijven draaien rond hetzelfde verhaal, ontstaat er in een opstelling vaak een ander perspectief.

Mensen zien patronen die ze voordien niet zagen.

Ze begrijpen zichzelf beter.

Ze voelen meer rust omdat er iets zichtbaar werd dat daarvoor verborgen bleef.

Tot slot

Soms blijf je zoeken naar antwoorden.

Je denkt. Je analyseert. Je probeert oplossingen te vinden.

En toch blijf je rond hetzelfde draaien.

Misschien ligt het antwoord niet in nog harder nadenken. Misschien helpt het om eens op een andere manier naar het geheel te kijken.

Een familieopstelling, een opstelling met poppetjes of een opstelling in the mind kan dan een verrassend waardevolle ingang zijn om beter te begrijpen wat er speelt.

Want wat zichtbaar wordt, kan beginnen bewegen.

En waar beweging ontstaat, ontstaat vaak ook ruimte voor verandering.

Ik wens het je van harte.

Getriggerd? Contacteer me voor een kennismaking.